دندان عقل یکی از پرچالشترین دندانها است که برای افراد بسیاری دردسر درست میکند. عده بسیاری در بزرگسالی به دلیل مشکلاتی که دندان عقل با جاگیری پرمخاطره خود برایشان ایجاد کرده است مجبور به کشیدن و یا جراحی آن شدهاند. در این مقاله سعی شده است به یکی از سوالات پرتکرار کاربران پاسخ داده شود. این که آیا میتوان دندان عقل را عصب کشی یا پر (ترمیم) کرد؟
علايم و نشانههای پوسیدگی دندان عقل
علايم و نشانههای پوسیدگی در دندان عقل کم و بیش مشابه دندانهای دیگر است. بوی بد دهان به همراه درد بر اثر برخورد و یا التهاب و طعم تلخ دهان از جمله مواردی هستند که نسبت به پوسیدگی دندان عقل هشدار میدهند. یکی دیگر از نشانههای پوسیدگی دندان عقل حساس بودن آن به سرد بودن نوشیدنی است. چنانچه با نوشیدن آب سرد، دردی احساس کردید احتمال پوسیدگی دندان عقل زیاد است. با این حال این علائم ممکن است مربوط به پوسیدگی دندانهای دیگر نیز باشد بنابراین در صورت مشاهده و شدید بودن هر یک از این علائم بهتر است برای تشخیص دقیق به دندانپزشک مراجعه شود.
دلایل پوسیدگی دندان عقل
همانطور که همه ما میدانیم عمده مشکلاتی که هر فرد با دندان عقل دارد جاگیری مخاطره برانگیز آن است. دندان عقل در اکثر موارد یا به صورت افقی و نهفته داخل لثه رشد میکند طوری که به ریشه دندانهای کناری فشار وارد میشود و یا ممکن است بخشی از آن خارج از لثه باشد؛ بنابراین میتواند یک پاکت پاتولوژیک به عمق عرض انگشت شست و یا حتی بیشتر از آن ایجاد کند. در صورتی که این پاکت پاتولوژیک به خوبی از تکههای غذا پاکسازی نشود دندان عقل به سرعت به سمت پوسیدگی حرکت میکند. نکته مهم این است که درصد بالایی از دندانهای عقل به دلیل نهفته بودن روی دندانهای جلویی پتانسیل بالایی برای پوسیدگی دارند چرا که به دلیل دسترسی سخت، تمیز کردن آن با مسواک و نخ دندان تقریبا ناممکن میکند. بنابراین بدیهی است که با گذشت مدتی شاهد بوی بد دهان، انواع بیماریها و عفونتهای لثه و دندان باشیم.
عوارض پوسیدگی و عفونت دندان عقل
در صورتی که پوسیدگی دندان عقل به موقع تشخیص داده نشود و برای درمان اقدام نگردد فرد عوارض جدی و گستردهای را تجربه خواهد کرد. عفونت از جمله عوارض پوسیدگی دندان عقل است که در ادامه شرح داده میشود:
عفونت و آبسه
با گسترس پوسیدگی به ریشه، عفونت ایجاد شده سبب آبسه در دندان عقل میشود که با تورم، تب، درد شدید، بدمزگی و تلخی دهان و بیحسی گونه همراه است.
گسترش عفونت به اطراف دهان، گلو و نفوذ آن به خون
همانطور که توضیح داده شد در صورتی که پوسیدگی دندان عقل شدید شده و گسترش یابد ممکن است بافتهای نرم گونه،گلو و گردن را نیز درگیر کند که این عارضه به تورم شدید گونه و عدم توانایی در باز کردن دهان منجر میشود. از طرفی باکتریها میتوانند وارد خون شوند و گسترش عفونت در سطح وسیعتری باعث تب بالا، تپش قلب، تعریق، سردرد و کاهش فشار خون شوند.
آبسه مغزی
این عارضه سنگین عفونی بسیار نادر است و در صورت شدت و گسترش بیش از حد عفونت در بدن و رسیدن آن به مغز اتفاق میافتد. تاری دید، بیحسی،تغییرات رفتاری و سردرد شدید از جمله عوارض آبسه مغزی است.
آبسه در بافت نرم لثه و گونه
از اولین نواحی مستعد آبسه و التهاب در صورت شدت اولیه عفونت، بافت نرم لثه و گونه است. با ایجاد شدن کانالی در لثه به صورت فیستول، مایع عفونت در بافت نرم جمع شده و آن ناحیه را ملتهب، دردناک و آسیب پذیر میکند.
تخریب استخوان فک، تغییر شکل چهره و افتادگی چانه
گسترش عفونت به استخوان فک و ماندگاری آن میتواند بافت استخوان را تخریب کرده و زمینه ساز از دست رفتن دندانهای مجاور دندان عقل شود. از طرفی تخریب استخوان به متورم شدن چهره، تغییر شکل آن و افتادگی چانه نیز منجر میشود.
مشکلات در گفتار و خوردن و آشامیدن
از جمله عوارض پوسیدگی دندان عقل و ختم شدن آن به عفونت، تورم گونه و گلو است که این تورم در بلعیدن، حرف زدن و تنفس فرد مشکلات قابل توجهی ایجاد میکند.
عوارض مزمن و دیرهنگام
پوسیدگی دندان عقل با گسترش خود، دندانهای مجاور را نیز تخریب میکند و با تحلیل استخوان فک شکل دهان را نیز تغییر میدهد. علاوه بر این باکتریها با ورود به لایه داخلی قلب منجر به اندوکاردیت و ایست قلبی شوند.
در چه شرایطی دندانپزشک تصمیم به عصبکشی یا پر کردن دندان عقل میگیرد؟
در صورتی که پوسیدگی خیلی شدید و گسترده نبوده و تبدیل به عفونت نشود دندانپزشک با پاکسازی کانال اعصاب و یا پر کردن دندان عقل آن را درمان میکند. در غیر این صورت متخصص با تشخیص و صلاحدید خود دندان عقل مورد نظر را میکشد. کشیدن دندان عقل شامل این موارد است:
- دسترسی سخت به دندان عقل
- نهفته بودن آن در عمق لثه
- خارج بودن بخش کوچکی از آن از سطح لثه
- شدید بودن عفونت
- از دست رفتن بخش قابل توجهی از دندان عقل
مزایا و معایب ترمیم دندان عقل
ترمیم دندان عقل که بر اساس نیاز به دو روش پرکردن و یا عصبکشی انجام میشود مزایایی دارد که در نهایت سلامت دهان و عمومی فرد را از خطرات جدی ایمن نگه میدارد. از جمله این مزایا عبارتند از:
- حفظ دندان طبیعی و ایمن نگه داشتن دندانهای مجاور از پوسیدگی و عفونت
- جلوگیری از گسترش پوسیدگی به دندانهای دیگر
- حفظ سلامتی استخوان فک و بافت نرم لثه، گلو و گونه
- حفظ توازن دهان چرا که کشیدن دندان عقل زمینهساز تغییرات فاحشی در موقعیت سایر دندانها میشود.با وجود مزایای قابل توجهی که عصبکشی، پر کردن و به طور کلی ترمیم دندان عقل به همراه دارد معایبی نیز دارد که بهتر است از آن آگاه باشید:
- دشوار بودن نظافت دندان عقل و امکان پوسیدگی دوباره
- ضعیف شدن ساختار دندان عقل و امکان شکستن آن بر اثر فشار مداوم
- بیدوام بودن ترمیم به دلیل باقی ماندن فضای باز و تجمع منجر به عفونت باکتری
- خطر بروز مشکلات بیشتر در صورت ناقص یا نادرست بودن ترمیم دندان عقل
- دشواری درمان در صورت بروز مجدد مشکلات پیشین
شرایط بیمار برای ترمیم دندان عقل
ترمیم دندان عقل که شامل عصبکشی و پرکردن آن میشود زمانی امکان پذیر است که دندان مورد نظر کاملا در دسترس و موقعیتش مناسب باشد؛ طوری که بر دندانهای دیگر اثر منفی نگذارد. در شرایطی که پوسیدگی محدود و سطحی باشد و فرد هم درگیر بیماریهایی چون مشکلات قلبی، دیابت و و ایمنی نباشد ترمیم دندان عقل، گزینه مورد علاقه متخصص خواهد بود در غیر این صورت کشیدن آن با صلاحدید و تشخیصص پزشک گزینه مناسبتری برای درمان است.
مراحل عصبکشی و پر کردن دندان عقل
عصبکشی و پرکردن دندان عقل نیز مانند سایر درمانهای دندانپزشکی مراحلی دارد که با انجام دقیق هر یک از مراحل، درنهایت موفقیت درمان تضمین میشود. این مراحل به این ترتیب هستند:
مرحله اول؛ ارزیابی و تشخیص:
- معاینه فیزیکی توسط دندانپزشک
- سیتی اسکن برای بررسی دقیق موقعیت دندان عقل در دهان و قرار گیری ریشه آن.
- تشخیص مشکل و مشخص کردن نوع درمان بین عصب کشی، پرکردن، ترمیم و یا استخراج کامل دندان عقل.
مرحله دوم در صورت عصب کشی دندان عقل:
- بیحس کردن دندان عقل توسط متخصص
- ایجاد سوراخ کوچک روی سطح دندان برای دسترسی به داخل آن
- کشیدن عصب و ریشهها و خارج کردن باکتریها از داخل کانال دندانها
- پر کردن داخل دندان با یک ماده پلیمری که کامپوزیت نیز گفته میشود.
- بستن سوراخ ایجاد شده روی سطح دندان و برگرداندن آن به حالت طبیعی قبل
مرحله دوم در صورت پر کردن دندان عقل:
- تمیز کردن و زدودن پوسیدگی از سطح و عمل دندان عقل
- پر کردن سطوح خالی شده از عفونت در دندان با ماده پلیمری یا همان کامپوزیت
- تثبیت کامپوزیت در جای خود با استفاده اشعه یووی و بازگرداندن دندان به حالت طبیعی و قبل خود
قیمت و هزینههای عصبکشی و پرکردن دندان عقل
با دیده شدن اولین نشانههای پوسیدگی و یا عفونت در دندان عقل، در کنار اضطرار بیمار برای درمان، مهمترین نکتهای که ذهن او را درگیر میکند هزینههای عصبکشی و یا پرکردن آن است. به طور کلی می توان گفت هزینه عصبکشی و یا پر کردن دندان عقل به عوامل مختلفی بستگی دارد با این حال بازه قیمتی ترمیم دندان عقل بین ۹ میلیون و ۵۰۰ هزار تا ۱۶ میلیون تومان است.
مراقبت های بعد از عصب کشی و پرکردن دندان عقل
ترمیم دندان عقل میتواند شامل پر کردن یا عصبکشی باشد؛ از آنجایی که بعد از این دو نوع درمان، دندان در وضعیت آسیب پذیری قرار دارد لازم است مواردی که در ادامه ذکر میشود حتما جدی گرفته شود. مراقبتهای بعد از عصبکشی و پر کردن دندان عقل عبارت است از:
- پرهیز از خوردن و آشامیدن تا زمان از بین رفتن بیحسی
- پرهیز از خوردن و جویدن غذاهای سفت و چسبناک با دندان ترمیم شده
- استفاده منظم از دهان شویه آنتی باکتریال برای جلوگیری از عفونت
- مصرف داروهای تجویز شده طبق دستور پزشک
- رعایت بهداشت دهان و دندان با مسواک و نخ دندان منظم
حرف آخر
دندان عقل آخرین دندان در فک بالا یا پایین است که به دلیل دسترسی سخت، بیشتر از سایر دندانها در معرض پوسیدگی و عفونت است. به همین دلیل برای پاکسازی آن از خورده غذاهای باقی مانده باید تلاش بیشتری کرد. بنابراین در بسیاری از افراد این دندان در بزرگسالی به دلایل مختلف از جمله جایگیری سخت، نهفته بودن و قرار گرفتن آن روی د ندانهای دیگر درگیر عفونت، پوسیدگی و یا التهاب میشود. نکته مهم این است که در صورت مشاهده هر گونه علائمی مانند احساس درد نسبت به نوشیدنی سرد، درد، التهاب، تلخی و بدمزگی دهان و … در اسرع وقت به دندانپزشک مراجعه شود. اگر دندان عقل نهفته نباشد، موقعیت آن در دسترس باشد، پوسیدگی خیلی وسیع و گسترده نباشد؛ دندانپزشک میتواند دندان عقل را با عصبکشی یا پر کردن حفظ کند در غیر این صورت ناچار است آن را به طور کامل از دندان خارج کند.
