شاید برای شما هم پیش آمده باشد که در یونیت دندانپزشکی نشستهاید و میشنوید که پزشک به دستیارش میگوید: «دندان ۴۶ نیاز به اندو دارد» اما تا به حال فکر کرده بودید که هرکدام از اعداد چه معنی برای دندانپزشک شما دارد؟
برای جلوگیری از هرگونه اشتباه در درمان دندان شما دندانپزشکان به جای استفاده از نامهای طولانی (مثل دندان آسیای بزرگ دوم فک بالا سمت چپ)، از کدهای عددی استفاده میکنند. در ادامه این مطلب راهنمای شماره هر کدام از دندانها گفته شده است.
اهمیت سیستم شمارهگذاری دندانها
دهان انسان دارای ۳۲ دندان (در بزرگسالان) است و استفاده از نام های طولانی مانند «دندان آسیای بزرگ دوم فک بالا سمت چپ» نه تنها بسیار پیچیده است بلکه در شرایط حساس و اروژانسی میتواند باعث سوتفاهم و اشتباه شود.
استفاده از سیستم شمارهگذاری دندان هرگونه ابهام درباره اینکه کدام دندان نیاز به درمان دارد را از بین میبرد و سرعت ارتباط بین دندانپزشک و دستیار و لابلاتور را افزایش میدهد. همچنین ارجاع بیمار به مختصصان دیگر بدون توضیح موقعیت دندان راحتتر میشود.
انواع سیستمهای شمارهگذاری دندانها
سیستم یونیورسال
این سیستم بیشتر در آمریکا رایج است. دندانها از ۱ تا ۳۲ به صورت پشت سر هم (از بالا راست شروع و به پایین راست ختم میشود) شمارهگذاری میشوند.
سیستم پالمر
این سیستم شمارهگذاری دندان بیشتر در ارتودنسی کاربرد دارد. از نمادهای هندسی (مثل ┘ └ ┐ ┌) به همراه اعداد ۱ تا ۸ برای هر ربع فک استفاده میکند.
سیستم FDI
این سیستم استاندارد جهانی است که از یک کد دو رقمی استفاده میکند که هم موقعیت فک و هم نوع دندان را مشخص میکند.
در سیستم FDI دندانها را چگونه شمارهگذاری میکنند؟
سیستم شمارهگذاری FDI (Federation Dentaire Internationale) یک سیستم استاندارد است که از یک عدد دو رقمی در آن اسفاده میشود. در این سیستم دهان را به چهار قسمت مساوی (چهار ربع) تقسیم میکنیم.
عدد اول (موقعیت فک)
عدد اول (سمت چپ کد) نشان دهنده ربع فک است. این عدد یکی از اعداد ۱ تا ۴ است.
۱: بالا – راست
۲: بالا – چپ
۳: پایین – چپ
۴: پایین – راست
عدد دوم ( شماره دندان)
شمارش همیشه از خط وسط (بین دو دندان جلویی) شروع شده و به سمت عقب میرود:
۱: دندان پیش میانی – دندانهای خرگوشی جلو
۲: دندان پیش کناری
۳: دندان نیش – دندان نوکتیز در گوشه لب
۴: آسیای کوچک اول
۵: آسیای کوچک دوم
۶: آسیای بزرگ اول – مهمترین دندان جویدن (دندان ۶ سالگی)
۷: آسیای بزرگ دوم – (دندان ۱۲ سالگی)
۸: آسیای بزرگ سوم – یا همان دندان عقل
برای مثال فرض کنید دندانپزشک میگوید: «دندان ۴۶ نیاز به عصبکشی دارد.» عدد ۴ یعنی فک پایین، سمت راست و عدد ۶ یعنی دندان آسیای بزرگ اول
جدول کامل نامگذاری و شمارهگذاری دندانها در سیستم FDI
| ربع ۴ (پایین راست) | ربع ۳ (پایین چپ) | ربع ۲ (بالا چپ) | ربع ۱ (بالا راست) | نام دندان |
| ۴۱ | ۳۱ | ۲۱ | ۱۱ | پیش میانی (Central) |
| ۴۲ | ۳۲ | ۲۲ | ۱۲ | پیش کناری (Lateral) |
| ۴۳ | ۳۳ | ۲۳ | ۱۳ | نیش (Canine) |
| ۴۴ | ۳۴ | ۲۴ | ۱۴ | آسیای کوچک اول (Premolar 1) |
| ۴۵ | ۳۵ | ۲۵ | ۱۵ | آسیای کوچک دوم (Premolar 2) |
| ۴۶ | ۳۶ | ۲۶ | ۱۶ | آسیای بزرگ اول (Molar 1) |
| ۴۷ | ۳۷ | ۲۷ | ۱۷ | آسیای بزرگ دوم (Molar 2) |
| ۴۸ | ۳۸ | ۲۸ | ۱۸ | عقل (Wisdom / Molar 3) |
چگونه شماره دندانها را بخوانیم و ثبت کنیم؟
برای خواندن شماره دندان، اعداد را جدا جدا بخوانید، نه مثل ریاضی.
- غلط: دندان سی و شش (۳۶)
- صحیح: دندان سه – شش (۳-۶)
بر ای تشخیص شماره دندان رو به روی آینه بایستید و دهان را به ۴ قسمت تقسیم کنید. سپس مشخص کنید دندان در کدام قسمت قرار دارد => رقم اول شما مشخص شده است.
پس از آن از خط وسط بشمارید تا به دندان مورد نظر برسید => رقم دوم شما مشخص شده است.
شمارهگذاری دندانهای شیری (کودکان) چگونه است؟
برای دندانهای شیری، از همان منطق دندانهای دائمی استفاده میشود، اما اعداد متفاوتی برای مشخص کردن ربع فک (عدد اول) به کار میرود.
عدد اول (ربع فک)
برای دندانهای شیری از اعداد ۵ تا ۸ استفاده میشود.
- ۵: فک بالا – سمت راست
- ۶: فک بالا – سمت چپ
- ۷: فک پایین – سمت چپ
- ۸: فک پایین – سمت راست
عدد دوم (نوع دندان)
شمارش از خط وسط آغاز میشود. دندانهای شیری ۲۰ عدد هستند (هر ربع ۵ دندان). این اعداد از ۱ تا ۵ هستند:
- ۱: دندان پیش میانی شیری
- ۲: دندان پیش کناری شیری
- ۳: دندان نیش شیری
- ۴: دندان آسیاب اول شیری
- ۵: دندان آسیاب دوم شیری
جدول شمارهگذاری دندانهای شیری در سیستم FDI
| ربع ۸ (پایین راست) | ربع ۷ (پایین چپ) | ربع ۶ (بالا چپ) | ربع ۵ (بالا راست) | نام دندان (شیری) |
| ۸۱ | ۷۱ | ۶۱ | ۵۱ | پیش میانی (Central Incisor) |
| ۸۲ | ۷۲ | ۶۲ | ۵۲ | پیش کناری (Lateral Incisor) |
| ۸۳ | ۷۳ | ۶۳ | ۵۳ | نیش (Canine) |
| ۸۴ | ۷۴ | ۶۴ | ۵۴ | آسیاب اول (First Molar) |
| ۸۵ | ۷۵ | ۶۵ | ۵۵ | آسیاب دوم (Second Molar) |
از کجا بفهمیم یک عدد برای دندان شیری است یا دائمی؟
- اگر عدد اول یک دندان دو رقمی ۱،۲،۳،۴ بود → دندان دائمی است.
- اگر عدد اول یک دندان دو رقمی ۵،۶،۷،۸ بود → دندان شیری است.
خطاهای رایج در شمارهگذاری دندانها
- اشتباه در تشخیص راست و چپ: فراموش کردن اینکه راست و چپ از دید بیمار است نه درمانگر
- اشتباه بین دندانهای شیری و دائمی: عدم توجه به کد ربع متفاوت (۵-۸ برای شیری)
- جابجایی ارقام: نوشتن ۱۲ به جای ۲۱
حالا دیگر وقتی روی یونیت دندانپزشکی دراز میکشید، اعداد و کدهایی که میشنوید برایتان عجیب و غریب نیستند. دانستن شمارهگذاری دندانها به شما کمک میکند تا توضیحات دندانپزشک خود را بهتر درک کنید. همچنین استفاده از سیستم شمارهگذاری دندان باعث میشود دقت بالاتر رود و تشخیص درمان راحتتر شود.
FAQ
چگونه شماره یک دندان را بخوانیم؟
عدد اول ربع فک و عدد دوم موقعیت دندان از خط وسط را نشان میدهد.
چرا شمارهگذاری دندان مهم است؟
برای جلوگیری از اشتباه و ثبت دقیق در درمانهای ترمیمی، جراحی، ارتودنسی و ایمپلنت.
شمارهگذاری دندانها از چه سمتی شروع میشود؟
شمارهگذاری همیشه از دید بیمار و از خط وسط فک شروع میشود.
چگونه بفهمیم شماره دندان شیری است یا دائمی؟
اگر عدد اول ۵ تا ۸ باشد، دندان شیری است؛ اگر ۱ تا ۴، دائمی است.
اشتباه رایج شمارهگذاری دندانها چیست؟
معمولاً فراموش کردن سمت راست و چپ یا جابجایی ارقام اتفاق میافتد.
