برخلاف تصور رایج، بسیاری از انواع باکتریهای دندان در واقع خوب هستند و به حفظ تعادل سالم کمک میکنند. باکتریهای مفید دهان به هضم غذا کمک میکنند، رشد باکتریهای بد را کنترل میکنند، و از ورود میکروبهای مضر موجود در غذا به بدن جلوگیری مینمایند. دانشمندان تخمین میزنند که در طول عمر، حدود 700 نوع باکتری مختلف ممکن است در دهان شما زندگی کنند، و در هر زمان مشخص، این تعداد میتواند بین 34 تا 72 نوع باشد.
با این حال، اگر باکتریهای مضر کنترل نشوند، میتوانند منجر به التهاب مزمن شوند.
خطرناکترین باکتری دهان کدام است؟
استرپتوکوک موتانس (Streptococcus mutans)
این باکتریها بیشترین ارتباط را با پوسیدگی دندان دارند. آنها از هر قندی در دهان تغذیه میکنند و اسیدی قوی تولید میکنند که لایه به لایه دندان شما را از بین میبرد. علاوه بر آسیبهای دندانی، S.mutans میتواند در ایجاد سکتههای مغزی خونریزیدهنده نقش داشته باشد؛ این باکتریها تمایل دارند به رگهای خونی ضعیف شده در مغز بچسبند، تکثیر شوند و باعث پارگی گردند.
پورفیروموناس ژنژیوالیس (Porphyromonas gingivalis) و ترپونما دنتیکولا (Treponema denticola)
این دو باکتری در صدر فهرست مقصران اصلی بیماری لثه یا بیماری پریودنتال (عفونت عمیق لثه) قرار دارند. سموم تولید شده توسط این باکتریها میتوانند به بافت لثه آسیب جدی وارد کنند.
P.gingivalis اغلب به عنوان یک «پاتوژن کلیدی» نامیده میشود، زیرا نقش قابل توجهی در تغییر میکروبیوم دهان به نفع بیماری دارد و میتواند سلامت سیستمیک را تحت تاثیر قرار دهد. T.denticola یک باکتری مارپیچی است که در شکافهای عمیق لثه رشد کرده و به پریودنتیت میشود، کمک میکند.
فوزوباکتریوم نوکلئاتوم (Fusobacterium nucleatum)
این باکتری به عنوان «سازنده پل» عمل کرده و چسبیدن باکتریهای دیگر به پلاک دندانی را تسهیل میکند، که میتواند شدت بیماری لثه را تشدید کند. F.nucleatum اغلب با سرطان روده بزرگ مرتبط است و ممکن است سلولهای ایمنی را در محیط تومور سرکوب کند.
کِلِبسیِلا پِنومونیه Klebsiella pneumoniae
برخی باکتری ها، معمولاً در دهان نادر هستند (حدود 0.1٪ از کل میکروبها) اما با این حال، مطالعات نشان دادهاند که این گونهها میتوانند برای مدت طولانی (بیش از 100 روز) در محیطهای محروم از مواد مغذی مانند بزاق استریل شده زنده بمانند.
Klebsiella پاتوژنهای فرصتطلبی هستند که در افراد سالم معمولاً مشکلی ایجاد نمیکنند، اما در خارج از دهان، جایی که باکتریهای دیگر زنده نمیمانند، به شدت غالب میشوند.
این باکتریها میتوانند باعث عفونتهای خطرناکی مانند عفونت خون، به ویژه در بیماران با سیستم ایمنی ضعیف شوند.
یکی از دلایل خطرناک بودن عفونتهای Klebsiella این است که آنها در توسعه مقاومت به آنتیبیوتیکها بسیار ماهرند و میتوانند این مقاومت دارویی را به باکتریهای دیگر منتقل کنند.
تانورلا فورسیتنسیس (Tannerella forsythia)
این باکتری ارتباط نزدیکی با پریودنتیت دارد و دربخشهای عمیق لثه پنهان میشود. تشخیص آن برای مداخله زودهنگام در بیماری لثه بسیار مهم است.
آگریگاتیباکتر آکتینومیستِمکومیتانس (Aggregatibacter actinomycetemcomitans)
این باکتری دهان به دلیل نقش تهاجمیاش در بیماری پریودنتال، به ویژه در اشکال تهاجمی پریودنتیت، شناخته شده است. توانایی این باکتری در آسیب رساندن به بافت نرم و استخوان، تشخیص زودهنگام و درمان را بسیار مهم میسازد.
باکتریهای دهان چه بیماریهایی ایجاد میکنند؟
- بیماریهای قلبی عروقی: باکتریهای دهانی ممکن است به تشکیل پلاک شریانی کمک کنند. افراد مبتلا به بیماری لثه پیشرفته تا 50 درصد بیشتر در معرض ابتلا به بیماریهای قلبی هستند. التهاب مزمن ناشی از باکتریهای دهانی میتواند منجر به التهاب در شریانها شود و خطر لخته شدن خون و پلاک را افزایش دهد.
- دیابت: دیابت یک رابطه دوطرفه قوی با پریودنتیت دارد. افراد دیابتی بیشتر مستعد ابتلا به عفونتها هستند و این بیماری میتواند باعث رشد بیش از حد باکتریهای بد در دهان شود. پریودنتیت میتواند کنترل قند خون را برای افراد مبتلا به دیابت نوع 2 دشوارتر کند.
- بیماری آلزایمر و زوال عقل: محققان همچنان در حال کشف چگونگی تأثیر باکتریهای دهانی بر مغز هستند. باکتریهایی مانند P.gingivalis با آلزایمر مرتبط هستند. از دست دادن دندان نیز با افزایش خطر زوال شناختی و زوال عقل مرتبط است.
- سرطان: ارتباطهایی با انواع سرطانها از جمله سرطان روده بزرگ، سرطان پانکراس و سرطان مری مشاهده شده است.
- عوارض بارداری: عفونتهای لثه در زنان باردار با افزایش خطر تولد نوزاد نارس و وزن کم هنگام تولد مرتبط است.
آیا بوی بد دهان نشانه وجود باکتری خطرناک است؟
بله، بوی بد دهان اغلب میتواند نشانه مستقیمی از وجود و فعالیت بیش از حد باکتریهای خطرناک در دهان باشد. این وضعیت نشان میدهد که تعادل دهان از بین رفته است و باکتریهای مضر غالب شدهاند؛ این باکتریها با تولید ترکیبات بدبو باعث ایجاد بوی بد دهان میشوند.
بوی بد دهان پایدار یا مزه بدی که از بین نمیرود، یکی از نشانههایی است که باکتریهای دهانی ممکن است باعث بیماری لثه (gingivitis) شده باشند. باکتریهای خاص و خطرناکی مانند Porphyromonas gingivalis و Treponema denticola، که از عوامل اصلی بیماری پریودنتال (عفونت عمیق لثه) هستند، اغلب در ایجاد بوی بد دهان دخیل هستند.
علائم عفونت باکتریایی در لثه و دندان چیست؟
علائم عفونت باکتریایی شدید در لثه و دندان معمولاً از التهاب خفیف شروع شده و به بیماریهای جدیتر تبدیل میشوند. علائم اولیه عفونت لثه (مانند ژنژیویت) شامل تورم یا حساسیت لثهها، قرمزی لثهها و خونریزی هنگام مسواک زدن یا نخ دندان کشیدن است. اگر باکتریهای مضر کنترل نشده رشد کنند، این التهاب میتواند منجر به بیماری پریودنتال (عفونت عمیق لثه) شود که پیامدهای شدیدتری دارد.
نشانههای عفونت شدیدتر شامل موارد زیر است: بوی بد دهان پایدار، مزهی بد مداوم در دهان، تحلیل رفتن لثه (عقبنشینی لثه)، احساس لقی دندانها و تغییر در نحوه قرارگیری دندانها یا بایت (گاز زدن). در پیشرفتهترین مراحل، عفونت میتواند باعث از دست دادن استخوان فک و در نهایت افتادن دندانها شود. علاوه بر این، در دندانها، عفونت شدید میتواند به دلیل پوسیدگی عمیقی رخ دهد که باکتریها از طریق آن به ریشه دندان (محل پر از رگهای خونی) دسترسی پیدا کرده و باعث درد یا عفونتهای آبسهدار شوند. هنگامی که عفونت شدید در لثهها وجود دارد، باکتریهای عامل بیماری میتوانند از طریق شکافهای ایجاد شده وارد جریان خون شده و به التهاب مزمن در سایر نقاط بدن کمک کنند.
راههای از بین بردن باکتریهای خطرناک دهان
حفظ بهداشت دهان و دندان
- دو بار در روز مسواک بزنید: باکتریهای دهان هر چهار تا پنج ساعت یک بار تکثیر میشوند، بنابراین یک بار تمیز کردن کافی نیست. مسواک زدن با خمیر دندان حاوی فلوراید ضروری است.
- روزانه نخ دندان بکشید: نخ دندان مواد غذایی و پلاک را از بین دندانها و زیر خط لثه پاک میکند، جایی که مسواک نمیتواند به آن برسد.
- از دهانشویه آنتیمیکروبیال استفاده کنید: دهانشویهها میتوانند به کاهش باکتریها و پلاک کمک کنند.
- مسواک زبان: مسواک زدن زبان نیز برای حذف باکتریها و خوشبو کردن نفس مهم است.
رژیم غذایی سالم
- مصرف قند را محدود کنید: باکتریها عاشق شکر هستند. قند و نشاسته تخمیری (مانند نان و غلات) به باکتریها سوخت میدهند تا اسید تولید کنند. مهمترین عامل در پوسیدگی دندان، تکرار مصرف شکر است، نه لزوماً مقدار آن.
- آب بنوشید: نوشیدن آب به شستشوی باکتریهای بد و غذا کمک میکند و تولید جریان بزاق سالم را تقویت میکند.
مراقبتهای حرفهای منظم
- ویزیتهای منظم دندانپزشکی: برای تمیز کردن و معاینات کامل حداقل هر شش ماه یک بار به دندانپزشک مراجعه کنید. تمیز کردن حرفهای، جرم دندانی را که با مسواک قابل حذف نیست، از بین میبرد.
- تشخیص زودهنگام: معاینات منظم میتواند علائم اولیه بیماری لثه را تشخیص دهد، حتی زمانی که شما دردی احساس نمیکنید.
FAQ
آیا همه باکتریهای موجود در دهان مضر هستند؟
خیر، بسیاری از انواع باکتریها مفید هستند و به هضم غذا، کنترل باکتریهای بد و جلوگیری از ورود میکروبها کمک میکنند.
خطرناکترین باکتری مرتبط با پوسیدگی دندان کدام است؟
استرپتوکوک موتانس (S. mutans)، که با تغذیه از قند، اسید قوی تولید کرده و همچنین با سکته مغزی خونریزیدهنده مرتبط است.
باکتریهای دهان با چه بیماریهای سیستمی جدی مرتبط هستند؟
بیماریهای قلبی عروقی، دیابت، آلزایمر، سرطان و عوارض بارداری.
آیا بوی بد دهان میتواند نشانه وجود باکتری خطرناک باشد؟
بله، بوی بد دهان پایدار نشاندهنده فعالیت بیش از حد باکتریهای مضرو عدم تعادل در محیط دهان است.
برای پیشگیری قطعی از بیماریهای باکتریایی دهان چه باید کرد؟
حفظ بهداشت ثابت (مسواک ۲ بار و نخ دندان روزانه)، محدود کردن مصرف قند، و ویزیتهای منظم دندانپزشکی هر شش ماه یک بار
