پلاکهای دندانی، تکههای ریز و باقی مانده غذا هستند که به مرور زمان به شکل جرم، اطراف دندان و محل اتصال آن به لثه متمرکز میشوند. این جرمهای دندانی به دلیل فشردگی و سخت شدن با مسواک قابل حذف نیستند و برای رفع آنها حتماً باید به دندانپزشک مراجعه کرد. در ادامه سعی شده است مراحل جرمگیری دندان، مزایا و انواع آن بررسی و به این سوال پاسخ داده شود که «آیا جرمگیری دندان درد دارد؟»
جرمگیری دندان چیست ؟
همانطور که پیش از این کوتاه توضیح داده شد جرم گیری دندان ( Teeth Scaling ) یک روش درمانی برای رفع جرمهای سخت شده اطراف دندان و روی لثه است که با تجمع بیش از حد پلاکهای دندان ایجاد شدهاند. این روش درمانی حتماً باید نزد دندانپزشک و توسط دستگاههای مخصوص انجام شود. در غیر این صورت آسیب زیادی به بافت لثه و دندان وارد میشود.
در صورتی که جرمهای ایجاد شده اطراف لثه و دندان بیش از حد سفت و متمرکز شوند باعث تحلیل بافت لثه شده و به ریشه دندان فشار میآورند. این فرآیند در نهایت به پوسیدگی شدید ریشه و بدنه دندان منجر شده و سبب لق شدن آن میشود.
مراحل جرمگیری دندان
فرآیند جرمگیری با استفاده از یک ابزار تخصصی انجام می شود. این ابزارها متفاوت هستند و براساس کارایی که دارند روشهای مختلف جرمگیری دندان را تشکیل میدهند. به طور کلی مرحله اول این درمان معاینه و ارزیابی محل و میزان جرمهای تشکیل شده اطراف دندان است. بعد از آن با توجه به شرایط بیمار و حجم جرم و محل قرارگیری آن روش جرمگیری انتخاب میشود.
در مرحله بعد پس از انجام عمل جرمگیری دندان، خمیری مخصوص روی دندانها و لثهها قرار میگیرد تا هرگونه پلاک و جرم باقی مانده کاملاً پاکسازی شده و دندان جلا داده شود. در مرحله بعد طبق تشخیص متخصص ممکن است از فلورایدتراپی هم برای محافظت از دندان در برابر پوسیدگی استفاده شود.
آیا جرمگیری درد دارد؟
به طور کلی این روش درمانی یک فرآیند بدون درد و بیخطر است اما احتمال دارد حین یا بعد از عمل، بیمار کمی ناراحتی یا حساسیت خفیفی در ناحیه جرمگیری تجربه کند. ضمن این که بافت لثه هم بر اثر فشاری که مدتها بر اثر تجمع جرمها به آن وارد شده تحت فشار بوده و از طرفی باز هم به دلیل شکست بافت سخت جرمها تحت فشار مضاعف قرار گرفته است بنابراین طبیعی است که بعد از جرمگیری بین چند ساعت تا چند روز ملتهب و دردناک باشد. با این حال میتوان گفت جرمگیری دندان نیاز به بیحسی دارد، دردی فراتر از تحمل بیمار به آن تحمیل نمیکند و عوارضی نیز به همراه ندارد.
البته باید این نکته را یادآور شد در مواردی جرمهای دندانی به قدری شدید و کهنه هستند که از قبل ریشه، بدنه و لثه دندان را پوسیده و متلهب کردهاند. طبیعی است که برداشتن حجم زیادی از جرمهای سخت و کهنه ریشه و لثه دندان را ملتهب کرده و آن را نسبت به سردی و گرمی حساس کند. در این موارد به توصیه دندانپزشک، بیمار باید از خوردن غذاهای سفت، ترد یا تند پرهیز کند و بهداشت دهان و دندان را با دقت و منظم رعایت کند. در صورتی که فرد بعد از جرمگیری درد شدید، خونریزی یا التهاب داشته باشد باید مجدد به دندانپزشک خود مراجعه کند تا از هر گونه عارضه یا عفونتی جلوگیری شود.
مزایای جرمگیری دندان
جرمگیری دندان از آن دست روشهای درمانی است که هر چه سریعتر و زودتر انجام شود تخریب کمتری شامل بافت لثه، ریشه و ساختار دندان میشود. در صورتی که این کار مدام به تعویق انداخته شود، عوارض عفونی و دردناکی در پی خواهد داشت. به طور کلی مزایای جرمگیری دندان به این ترتیب است:
- پیشگیری از عفونت و تحلیل رفتن لثه
- جلوگیری از ایجاد و گسترش پوسیدگی دندان
- درمان بوی بد دهان
- تضمین سلامت کلی دهان
- ممانعت از ایجاد حفره در کانالهای ریشه
- تشخیص زود هنگام مشکلات دندانی (که با وجود جرمهای شدید اطراف دندان و لثه قابل تشخیص نیستند).
روشهای پیشگیری از جرم گرفتن دندانها
از آنجایی که جرمهای دندانی به مرور زمان بر اثر تجمع پلاکهای دندانی و باکتریهای چسبنده ایجاد میشوند، به راحتی قابل پیشگیری هستند. جالب این است که پیشگیری از تشکیل این جرمهای دندانی با رعایت نکات ساده و روزانه بهداشتی امکان پذیر است. این روشهای پیشگیری به این ترتیب هستند:
- مسواک زدن و کشیدن نخ دندان به صورت منظم و حداقل دوبار در روز
- استفاده از دهانشویه ضد باکتریایی و در صورت نیاز ضد عفونی کننده
- پرهیز از مصرف بیش از حد غذاها و نوشیدنیهای شیرین و اسیدی
- جویدن آدامس بدون قند
- پیگیری معاینات منظم نزد دندانپزشک
انواع جرمگیری دندان
جرمگیری با توجه به میزان رسوبات دندانی و آسیبهای وارد شده به بافت لثه و دندان انواع مختلفی دارد که در ادامه شرح داده شدهاند:
جرمگیری دستی
در واقع قدیمیترین و سنتیترین نوع جرمگیری، به روش دستی است. در این روش دندانپزشک به کمک یک جرمگیر دستی که نوک تیز و باریکی دارد، جرم را با خراشهای ملایم از سطوح دندان و روی لثه حذف میکند. در این روش متخصص سعی میکند ضمن خراش دادن بافت سخت جرمها به مینای دندان و بافت لثه آسیبی نزند. جرمگیری دستی معمولاً با ترکیب سایر ابزارهای دندانی مانند کورت انجام میشود تا از حذف تمام پلاکها اطمینان حاصل شود. به دلیل زمانبر بودن جرمگیری به روش دستی ممکن است این روش برای برخی بیماران باعث ناراحتی یا حساسیت شود.
جرمگیری اولتراسونیک
دستگاه اولتراسونیک یکی از دستگاههای پرکاربرد در جرمگیری دندانی است که با ایجاد امواج فراصوتی به کمک یک نوک کوچک و لرزان، پلاکها و جرمها روی دندان و لثه را شکسته و از دهان خارج میکند. در واقع ارتعاشات تولید شده توسط هندپیس، امواج ضربهای ایجاد میکند که منجر به شل شدن و جداسازی رسوبات میشود. یکی از مزایای اصلی این دستگاه کاهش خطر آسیب به مینای دندان و دقت بالای آن در زدودن پلاکها و رسوبات دندانی است.
جرمگیری هوا ابریژن
جرمگیری با میکروابریژن از جدیدترین روشهای این فرآیند درمانی است که با استفاده از جریان پرفشار هوا و ذرات ریز، پلاک و رسوبات دندانی را از روی لثه و دندان حذف میکند. هوا و ذرات آن با استفاده از ابزار دستی که شبیه به یک سندبلستر مینیاتوری است به سمت دندان ها هدایت میشود و براساس درجه سایندگی مطلوبی که روی آن تنظیم میگردند موجب سایش جرمها شده و آنها را بدون هیچ گونه تراش یا ایجاد سوراخی از بین میبرند. این روش به ویژه برای بیمارانی که به صدا یا کشیده شدن دستگاههای دندانپزشکی روی دندان احساس خوبی ندراند بسیار مناسب است. ضمن اینکه دقت آن نیز نسبت به سایر روشهای شرح داده شده بالاتر است. با این حال برای افرادی که دندان های حساس، عاج یا حفرههای دندانی دارند مناسب نیست.
جرمگیری لیزری
از لیزر برای ساطع کردن پرتو نور متمرکز روی رسوبات استفاده میشود که به راحتی آنها را شکسته و از دهان خارج میکند. این روش کمتهاجم و ملایم است و هیچ تراش یا سوراخی روی مینا یا لثه دندان ایجاد نمیکند. بنابراین برای بیمارانی که دندانها یا لثههای حساس دارند مفید است. ضمن این که دقت آن نیز بالا است و برای از بین بردن پلاک و جرم کم در نواحی با دسترسی سخت بسیار کارآمد است. با این حال نسبت به سایر روشها گرانتر بوده و برای بیماران با شرایط خاص پزشکی و کسانی که از داروهای خاص استفاده میکنند مناسب نیست.
پرسش و پاسخ جرمگیری دندان
آیا جرمگیری دندان خطرناک است ؟
برخلاف باور عمومی جرمگیری موجب تخریب مینای دندان نمیشود بلکه به تعویق انداختن آن و انباشت بیش از حد پلاکهای دندانی منجر به این نتییجه میشود. با این حال بعد از جرمگیری ممکن است دندانها تا چند روز به سردی و گرمی حساس باشند اما بعد از چند روز به حالت عادی خود بازمیگردند.
آیا جرمگیری باعث لق شدن دندانها میشود؟
دلیل لقی دندان بعد از جرمگیری وجود جرمهایی است که به مرور زمان باعث تحلیل استخوان و ریشه دندان شدهاند و فضای باز شده را با تجمع خود پوشش دادهاند. پس از حذف این رسوبات فضای خالی نمایان شده و بیمار احساس میکند دندانهای جرمگیری شده لق شدهاند. این در صورتی است که از قبل ریشه و بافت نگهدارنده دندان از بین رفته و آن را لق و بیثبات کرده است.
آیا جرمگیری درد دارد؟
خیر جرمگیری درد ندارد. اما ممکن است به دلیل فشاری که طی انجام آن به دندان وارد میشود، کمی درد و ناراحتی احساس شود که ماندگار و غیرقابل تحمل نیست.
هر چندوقت یکبار باید جرمگیری انجام دهیم؟
در صورتی که بهداشت دهان و دندان به صورت منظم و مستمر رعایت شوند نیازی به حضور دورهای برای جرمگیری دندان نیست. اما چنانچه فردی به بهداشت دهان و دندان خود آن طور که باید اهمیت ندهد لازم است هر ۶ تا ۱۲ ماه یکبار برای جرمگیری مراجعه کند.
خمیردندان ضدجرم چیست؟
همانطور که از اسمشان مشخص است این خمیردندانها برای جلوگیری از تشکیل جرم دندان تولید شدهاند و در بازار موجود هستند. با این حال این خمیردندانها توصیه نمیشوند؛ چون موادی دارند که باعث ساییدگی دندانها شده و مینای دندان را به مرور از بین میبرند و دندانها را حساس میکنند.
